Málmurinn

Įl er žrišja algengasta frumefni jaršskorpunnar, nęst į eftir sśrefni og kķsli, og nemur žaš um 8%af žyngd hennar. Įl finnst ķ jaršvegi, flestum bergtegundum og öllum leirtegundum. Ķslensk fjöll, žar meš talinn Keilir, Hekla og Esjan, eru žvķ aš hluta til śr įli. Įl er ķ matvęlum, mannslķkamanum, gróšri, vatni og meira aš segja rykögnum ķ andrśmsloftinu. Af öllum mįlmum į jöršinni er mest til af įli, sem er t.d. 800 sinnum algengara en kopar, sem menn hafa žekkt og notaš ķ mörg žśsund įr.

Žrįtt fyrir žaš finnst hreint įl hvergi ķ nįttśrunni. Žaš er įvallt ķ sambandi viš önnur efni og ašeins er hęgt aš vinna įl į hagkvęman hįtt śr einni bergtegund, bįxķti, sem finnst ašallega į breišu belti viš mišbaug jaršar. Śr bįxķti er sśrįl unniš en žaš er efnasamband sśrefnis og įls og lķkist žaš fķnum, hvķtum sandi. Sśrįl er svo meginhrįefniš ķ įlframleišslu, en meš rafstraumi er hęgt aš kljśfa žaš ķ frumefni sķn.

Vissir žś aš ...

  • Flestir nota įl oft į dag, oft įn žess aš taka eftir žvķ. Žaš er m.a. notaš ķ geisladiska, spegla, teljós (sprittkerti), reišhjól, potta og pönnur.
  • Ķ Evrópu eru įrlega seldar yfir 40 milljaršar eininga af drykkjum ķ įldósum.
  • Į Ķslandi er yfir 85% af notušum įldósum skilaš til Endurvinnslunnar. Dósirnar eru svo sendar til Englands žar sem įliš er endurunniš.
  • Hęgt er aš endurvinna įliš aftur og aftur įn žess aš žaš tapi eiginleikum sķnum.